Mehmet Çağrı KIZILTAŞ
Mehmet Çağrı KIZILTAŞ
Endülüs'e Ağıt
11 Nisan 2019 Perşembe / namehaber@hotmail.com - Tüm Yazılar

Bugün siz değerli okuyucularıma gündeme dair paylaşımlarıma devam ediyorum.

Geçtiğimiz günlerde ifade ettiğimiz üzere Müslümanlar Emeviler’in Tarık Bin Ziyad önderliğindeki İber fetihleriyle ostrogot (doğu gotlar) ve vizigotları (batı gotlar) asırlarca bozgunlara uğrattı. Bunun devamında Endülüs’te (İspanya ve Portekiz) büyük bir medeniyet kuruldu. Bunda Müslümanların kurduğu düzen-ek-de hristiyan ve yahudilerle barış içerisinde üretilen tarih tecrübesinin de payı var idi. Ne var ki Endülüs’ün düşüş dönemlerinde Osmanlı henüz yükselme devrine dahi geçmemişti.

Endülüs şahlanış dönemlerinde Fransa’ya batı sınırlarından girmeğe başlamış, İtalya’da güneyden giriş yapmış, Sicilya, Sardunya ve Malta gibi Akdeniz’in en büyük ve en stratejik adalarını asırlarca elinde bulundurmuştur. İtalya’nın güney bölümü ile Sicilya ve Sardunya adalarında beşeri coğrafyadan kültüre, dilden mutfağa birçok alanda halen Endülüs etkisi görülmekte iken Korsika da Endülüs egemenliğinde kalmıştı. Malta ise insan haritasından dil haritasına kadar Endülüs etkisinin yaşadığı yerlerdendir. Hatta kimilerine göre de Malta dili bozma bir arabçadır.

Avrupa’nın en batısından doğu istikametine doğru Avrupa fetihlerinde eğer ki Fransa’ya karşı birkaç adım daha ilerleyebilse idi belki de bugün Avrupa ve dünya tarihi çok farklı bir mecrada seyredebilirdi. Ne var ki Endülüs’ün de Fransa fethi bir noktada, Osmanlı’nın Viyana kuşatmaları ile benzer bir akıbete bürünmüş bir durumdadır.

Güney Avrupa ya da Latin Avrupa veya Akdeniz Avrupa’sı kendine has özellikleri ile zaten hâlihazırda Avrupa’nın geneli ve/veya kuzey Avrupa’dan ayrılmaktadır. Söz konusu bu coğrafya Roma İmparatorluğu’nun da kalbi idi. Ancak ne var ki bu farklılaşmaların mihenk noktalarından birisi de tarihte Endülüs’ün varlığı ve bıraktığı izdir.

Hâlihazırda ispanyolca, portekizce, fransızca, italyanca, rumence latinik diller ailesindedir. Bunlardan italyanca kısmen, ispanyolca ve portekizce ise ciddi anlamda arabçadan etkilenmişlerdir. Bu da önemli ve bahsi diğerdir. Bir başka konu ise yenidünyaya taşınan izlerdir. Yani mimarisinden toplumsal örgüsüne, dini ve kültürel yapısından diline kadar sonradan teşekkül eden Latin Amerika’da Endülüs etkisidir bu bağlamda bahse konu olan.

Günümüzde Endülüs adı ile İspanya’nın güneyinde bir eyalet bulunmaktadır. Portekiz kadar bir yüzölçümünde 8,5 milyonu aşkın bir nüfusu bulunmaktadır. İspanya halkının halen Endülüs kökleri ile ilişkisi güçlüdür, bağları devam etmekte olup hristiyanlaşan Endülüslüler ‘bismillah, Allahuekber, Fatiha suresi’ gibi Allah kelamlarını birer ‘atasözü’ olarak hafızalarında taşımaktadır. Namazdaki çeşitli hareketleri de atalarının yaptığı hareketler olarak anmaktadırlar. Bu konular da önümüzdeki zaman dilimlerinde daha detay değerlendirilebilecektir.

Endülüs’ün kaybı noktasına gelindiğinde İspanya hristiyanları tarihin gördüğü en büyük soykırımlardan birisini gerçekleştirmiş, engizisyon mahkemelerini kurmuş, insanları din değiştirmeğe zorlamış, ailelere ve evlatlarına tahmin edilebilecek büyük kötülükler yapmış, gemiyle okyanusa açılıp orada geminin yakılması sureti ile on binlerce insanı yok etmiştir. İspanyollar bütün bunların adını ‘reconquista’ yani yeniden fetih koymuştur. Katliamlar zamana yayılı olarak belki yüzyıl sürmüş, insanlar asırlarca gizli din taşımıştır. Belki hala da taşımaktadır. Aslında reconquista tüm çıplaklığı ile soykırımdır.

Bugün İspanya 50 milyonluk nüfusu ile Avrupa’nın en etkili ülkelerinden birisi olup ispanyolca ise dünyada en çok konuşulan dillerdendir. Meksika ise dünyada ispanyolcanın en çok konuşulduğu ülkedir. Meksika nüfusunun %60’ından fazlası kızılderili-ispanyol karışımı iken yaklaşık %40’ı ise kızılderilidir. Bu da bir başka bahistir.

Endülüs 1492 yılında tamamıyla yıkılmış, Osmanlı Endülüs’ün imdadına yeterince yetişememiş, gizli din taşıma olayı tarihin bu veçhesinde günümüz İspanya topraklarında ‘dönmelik’ müessesine dönüşecek temellerini, İspanyolların büyük zulmü altında edinmiştir. O gün ki İberya’dan (Portekiz ve İspanya) yüz binlerce yahudi ve Müslüman Osmanlı yardım gemilerince Osmanlı topraklarına taşınmıştır. Bu da önemli ve bahsi diğerdir.

Bugün İspanya sınırlarında kalan kimi kentler ve bunların Endülüslülerce verilen ilk adları sırası ile şu şekildedir:

  • Madrid (Mecrit)
  • Seville (Sevilya)
  • Valence (Valensiya)
  • Granada (Gırnata)
  • Cordoba (Kurtuba)
  • Murcia (Mürsiyye)
  • Malaga (Malaga)

Hepinize sağlıklı ve huzurlu günler dilerim.

MEHMET ÇAĞRI KIZILTAŞ - GÜNCEL ANALİZ

YORUM YAZ
Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.